BEŞAR ESAD’IN 24 YILLIK İKTİDARININ BEDELİ İDAM OLDU

Suriye’de Beşar Esad dönemi, iktidar değişiminin ardından bu kez yargı kararıyla yeniden gündeme geldi. Suriye mahkemesi, 11 Ağustos 2026’da yapılan duruşmada ülkenin devrik lideri Beşar Esad, kardeşi Mahir Esad ve kuzeni Necib Atıf hakkında idam cezası verdi. Reuters’ın aktardığına göre karar, Esad’ın ülkede bulunmaması nedeniyle gıyaben verildi. Mahkeme, Esad’ı kasten öldürme, işkence, keyfi tutuklama ve insanlığa karşı suçlarla ilişkilendirdi.

BEŞAR ESAD KİMDİR?

Beşar Esad, 11 Eylül 1965’te Şam’da doğdu. Babası Hafız Esad, 1971’de Suriye Devlet Başkanı oldu ve ülkeyi yaklaşık 30 yıl boyunca yönetti. Beşar Esad ise başlangıçta siyasi bir kariyer için hazırlanmıyordu; tıp eğitimi aldı ve göz doktoru olarak çalıştı. Ancak ağabeyi Basil Esad’ın 1994’te hayatını kaybetmesinin ardından ailenin siyasi mirasının varisi haline geldi.

Beşar Esad, babasının 2000 yılında ölümünün ardından devlet başkanlığı koltuğuna oturdu. Böylece Suriye’de Esad ailesinin yönetimi bir kuşak daha devam etti. İlk döneminde reform beklentileri oluşsa da yönetim, zaman içinde siyasi muhalefet üzerindeki baskının sürdüğü otoriter bir yapıya dönüştü.

2011’DE PROTESTOLAR BAŞLADI, SURİYE SAVAŞA SÜRÜKLENDİ

Esad yönetiminin geleceğini değiştiren kırılma noktası 2011 yılında yaşandı. Arap Baharı'nın bölgeye yayılmasıyla Suriye'de de hükümet karşıtı gösteriler başladı. Güvenlik güçlerinin protestolara müdahalesiyle büyüyen olaylar kısa sürede silahlı çatışmalara dönüştü. Muhalif grupların ortaya çıkması ve ülkenin farklı bölgelerinde kontrol alanlarının oluşmasıyla Suriye uzun yıllar sürecek bir iç savaşın içine girdi.

Savaş boyunca Esad yönetimi, sivillere yönelik saldırılar ve işkence başta olmak üzere ağır insan hakları ihlalleriyle suçlandı. Kimyasal silah kullanımı iddiaları da rejimin uluslararası alanda en fazla tartışılan başlıklarından biri oldu. Esad yönetiminin işlediği öne sürülen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar yıllar boyunca uluslararası kuruluşlar tarafından belgelendi.

ESAD NASIL YILLARCA İKTİDARDA KALDI?

Suriye'deki savaş yalnızca Esad yönetimi ile muhalif gruplar arasındaki bir çatışma olarak kalmadı. Ülkeye farklı aktörlerin dahil olmasıyla savaş uluslararası bir boyut kazandı. Rusya ve İran'ın Esad yönetimine verdiği destek, rejimin savaş boyunca ayakta kalmasında önemli rol oynadı. Özellikle Rusya'nın 2015'te doğrudan askeri müdahalede bulunmasıyla Esad güçleri birçok bölgede yeniden üstünlük sağladı.

Bu süreçte muhaliflerin kontrolündeki bölgelerin önemli bölümü rejim güçlerinin eline geçti. Esad yönetimi savaşın son yıllarında ülkenin büyük bölümünü yeniden kontrol eder hale geldi ve 2024 yılına kadar iktidarını korudu.

2024’TE HER ŞEY BİRKAÇ GÜN İÇİNDE DEĞİŞTİ

Esad yönetiminin yıllarca süren hakimiyeti, 2024'ün sonlarında beklenmedik biçimde çöktü. Muhalif güçlerin başlattığı hızlı saldırı kısa sürede Suriye'nin önemli kentlerine yayıldı. Muhaliflerin Şam'a ilerlemesi karşısında Esad yönetiminin savunma hatları çözüldü ve 8 Aralık 2024'te başkent muhaliflerin kontrolüne geçti.

Esad ailesinin Suriye'deki yaklaşık yarım asırlık iktidarı sona erdi. Beşar Esad ise ülkeyi terk ederek Rusya'ya gitti. Esad'ın Şam'ın düşmesinden önce başkentten ayrıldığı bildirildi. Rusya, Beşar Esad ve ailesine insani gerekçelerle sığınma hakkı verdiğini açıkladı. Kremlin tarafından yapılan açıklamalara göre karar Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından alındı.

Esad'ın Rusya'ya ulaşmasının ardından Suriye'deki yeni yönetim, devrik liderin ülkeye iade edilmesi ve savaş dönemindeki eylemleri nedeniyle yargılanması yönündeki taleplerini gündeme getirdi. Ancak Rusya'nın verdiği sığınma nedeniyle Esad Suriye'deki yargı sürecinin dışında kaldı.

ŞİMDİ NEREDE?

Beşar Esad, 2026 itibarıyla Rusya'nın başkenti Moskova'da bulunuyor. Son dönemde yayımlanan haberlerde Esad'ın Moskova'da Rusya'nın gözetimi altında yaşadığı, kamuoyu önüne çıkmasının ve hareketlerinin sınırlandırıldığı aktarılıyor. Reuters da bugünkü haberinde Esad'ın Moskova'da bulunduğunu doğruluyor.

Dolayısıyla bugün Suriye mahkemesinin verdiği idam kararının uygulanabilmesi için önce Esad'ın Rusya'dan Suriye'ye teslim edilmesi gerekiyor. Mevcut durumda ise Esad Suriye'de değil ve karar kendisi hakkında gıyaben verildi.

İDAM KARARININ ARKASINDA NE VAR?

Bugünkü karar, Esad dönemine ilişkin hesaplaşmanın Suriye'de yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor. Mahkemenin Esad hakkında verdiği kararın merkezinde savaş döneminde yaşanan cinayetler, işkence, keyfi tutuklamalar ve insanlığa karşı suçlar bulunuyor. Mahir Esad ve Necib Atıf da aynı süreç kapsamında idam cezasına çarptırıldı.

Beşar Esad açısından ise kararın en önemli özelliği, 24 yıl süren devlet başkanlığının ardından hakkında verilen ilk mahkûmiyet kararı olması. Ancak kararın uygulanıp uygulanamayacağı, büyük ölçüde Rusya'nın Esad'ı Suriye makamlarına teslim edip etmeyeceğine bağlı olacak.

Bir zamanlar Şam'daki başkanlık sarayından ülkeyi yöneten Beşar Esad, bugün Moskova'da sürgün hayatı yaşıyor. Suriye'deki mahkeme kararı ise Esad döneminin siyasi olarak sona ermesinin ardından, rejimin geçmişine ilişkin hukuki hesaplaşmanın da başladığını ortaya koyuyor.