BİRLEŞMİŞ MİLLETLER DÜNYA HARİTASINI DEĞİŞTİRDİ: KUZEY AMERİKA AFRİKA'DAN DAHA KÜÇÜK

Dünya haritalarında yıllardır alışılmış olan görüntü değişiyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, kıtaların yüzölçümlerini gerçeğe daha yakın oranlarda gösteren Equal Earth projeksiyonunun eğitim, kamu kurumları ve uluslararası platformlarda kullanımını teşvik eden kararı kabul etti. Karar, Togo'nun Afrika Grubu adına yürüttüğü "Correct the Map" yani "Haritayı Düzelt" girişiminin ardından geldi.

Oylamada 164 ülke karar lehinde oy kullanırken ABD karşı çıktı. Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna ise çekimser kaldı. Kararın hukuki olarak bağlayıcı olmadığı, ülkelerin kullandıkları harita projeksiyonlarını zorunlu biçimde değiştirmediği özellikle belirtiliyor.

Asıl tartışma ise haritanın kendisinden çok, haritanın dünyayı nasıl gösterdiğiyle ilgili. 1569 yılında Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından geliştirilen projeksiyon, başlangıçta denizcilerin yön bulmasını kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmıştı. Bu sistem yön ve açıların korunmasında önemli avantaj sağlarken, kutuplara yaklaşıldıkça kara parçalarını olduğundan çok daha büyük göstermeye başladı.

Bunun en çarpıcı örneklerinden biri Afrika ile Kuzey Amerika arasındaki karşılaştırma. Afrika'nın gerçek yüzölçümü yaklaşık 30,4 milyon kilometrekare. Kuzey Amerika'nın yüzölçümü ise yaklaşık 24,7 milyon kilometrekare. Yani gerçek coğrafyada Afrika, Kuzey Amerika'dan yaklaşık 6 milyon kilometrekare daha büyük. Ancak Mercator haritasında Kuzey Amerika, Kanada, Alaska ve Grönland'ın da etkisiyle olduğundan çok daha geniş görünüyor.

Avrupa için de benzer bir durum söz konusu. Yaklaşık 10,2 milyon kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Avrupa, Mercator projeksiyonunda yüksek enlemler nedeniyle 20 ila 25 milyon kilometrekarelik bir alanı kaplıyormuş gibi algılanabiliyor. Gerçekte ise Avrupa'nın yüzölçümü Afrika'nın yaklaşık üçte biri kadar.

Grönland ise haritalardaki çarpıklığın en bilinen örneklerinden biri. Mercator projeksiyonunda Afrika'ya yakın büyüklükte görülebilen Grönland'ın gerçek yüzölçümü yaklaşık 2,2 milyon kilometrekare. Afrika ise yaklaşık 30,4 milyon kilometrekarelik alanıyla Grönland'ın yaklaşık 14 katı büyüklüğünde.

Bu değişimin arkasındaki "Correct the Map" girişimine Togo öncülük etti. Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, haritaların yalnızca coğrafi bilgi sunan çizimler olmadığını, insanların dünyayı algılama biçimini de etkilediğini savundu.

Dussey, "Haritalar dünyayı nasıl anladığımızı şekillendiriyor" diyerek haritalardaki orantısızlığın yalnızca teknik bir mesele olarak görülmemesi gerektiğini vurguladı. Bakan ayrıca yeni yaklaşımın herhangi bir ülkenin sınırlarını veya siyasi statüsünü değiştirmediğini, temel amacın kıtaların yüzölçümlerini gerçeğe uygun göstermek olduğunu belirtti.

Togo Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında da Equal Earth projeksiyonunun siyasi veya hukuki bir sınır değişikliği anlamına gelmediği, konunun "sıkı biçimde kartografik, bilimsel ve pedagojik" olduğu ifade edildi. Dussey'in dikkat çeken ifadelerinden biri ise harita ile algı arasındaki ilişkiye işaret etti: "Adil bir harita dünyanın coğrafyasını değiştirmez, dünyayı nasıl gördüğümüzü değiştirir."

Equal Earth projeksiyonu 2018 yılında kartograflar Bojan Šavrič, Tom Patterson ve Bernhard Jenny tarafından geliştirildi. Bu sistem, dünya küresini düz bir yüzeye aktarırken kıtaların birbirlerine göre yüzölçümü oranlarını korumayı amaçlıyor. BM'nin aldığı karar, Mercator projeksiyonunun tamamen yasaklanması anlamına da gelmiyor. Mercator, özellikle denizcilik ve yön bulma amacıyla kullanılmaya devam edilebilecek bir harita sistemi. Değişikliğin temel amacı, alanların karşılaştırılmasının önemli olduğu eğitim, kamu kurumları, uluslararası kuruluşlar ve dijital platformlarda daha gerçekçi projeksiyonların yaygınlaştırılması.

Haritada büyük görünen her kara parçası gerçekten o kadar büyük değil. Afrika ise uzun yıllar boyunca haritalarda olduğundan daha küçük algılanan kıta olarak yeniden kendi gerçek ölçüsüne kavuşuyor.